Daan Roosegaarde kan de credits krijgen

Daan Roosegaarde loopt weg tijdens uitzending College Tour

Vorige week leidde de uitzending van College Tour tot flink wat commotie in de media. Daan Roosegaarde liep tijdens de uitzending boos weg, kwam dan wel terug na een ruim kwartier, maar liet overduidelijk blijken dat hij niet langer tegen de kritiek kon die  mensen naar hem uitten. De druppel die de emmer deed overlopen was de videoboodschap van Bob Ursem, wetenschapper aan de TU Delft. Ursem heeft 16 jaar onderzoekswerk verricht voor het ontwikkelen van reductiesystemen van ultra fijnstof in de lucht. Roosegaarde heeft enkele jaren gewerkt aan het ontwikkelen van zijn zogenaamde smog-free tower, waarbij hij rijkelijk gebruik heeft gemaakt van de bevindingen van Ursem. Ursem is daar zichtbaar niet zo blij mee en vertelt dan ook voor de camera dat de toren van Roosegaarde weinig innovatief is. “Alle berekeningen die hij zogenaamd maakt, zijn niet van Daan en bovendien is de smog-free tower geen effectief middel”, stelt Ursem. Je zal het maar voor je kiezen krijgen…

Is Daan Roosegaarde Innovatief?

Daan Roosegaarde is kunstenaar, designer en is een meester in het combineren van aanwezige kennis en design om -zoals hij het zegt- de wereld mooier en beter te maken. Zo is zijn inmiddels zeer bekende van Gogh-pad een voorbeeld van een resultaat dat de wereld mooier maakt: een verlicht pad op basis van reeds bestaande glow in the darks. Een product dat menig kinderkamer al heeft doen oplichten. Is hier dan nog sprake van innovatie? Mag Roosegaarde met de eer strijken?

van gogh pad

Maar wat is een innovatie?

Dit brengt ons bij de vraag wanneer iets innovatief is. Een omschrijving als “een op de markt gerichte vernieuwing, welke betrekking kan hebben op een produkt, het produktieproces of op de benadering van de markt”, kan voor waar worden aangenomen. Maar ben je nog innovatief als deze voor een belangrijk deel bestaat uit wat anderen ontwikkeld hebben? Is “oud + nieuw” inderdaad nieuw? Of nog sterker, kun je stellen: oud + oud = nieuw?

Daan Roosegaarde kan de credits krijgen

Daan Roosegaarde tijdens de Ray Andersonlezing in 2013

Oud + Oud = Nieuw

De Iphone die in 2007 voor het eerst op de markt kwam, werd als een grote innovatie gezien. Toch was deze smartphone volledig gebaseerd op toen reeds bestaande technologieën. Niets nieuws eigenlijk, of toch wel? Een voorbeeld van oud+oud=nieuw.

Het lijkt mij onmogelijk om tot iets nieuws te komen, zonder gebruik te maken van datgene wat al ontwikkeld is. Een sprong van de stenen hakbijl naar de pneumatische hamer is ook het gevolg van eeuwenlang combineren van opgedane kennis. Iteratief leren, gericht op steeds verdere ontwikkeling. Eigenlijk zit dit al ingesloten in het woord ver-nieuwen. Of zoals Jeff Bezos (oprichter Amazon) stelt “every new thing creates two new questions and two new opportunities”.

“Good artists copy…great artists steal”

En wat zegt dit over fotografie als een vorm van kunst.  “Good artists copy…great artists steal”, stelde Pablo Picasso eens. Dat klinkt niet zo leuk. Stelen kan je dus tot een groot kunstenaar maken. Stelen heeft iets negatiefs, maar in de kern is het wel wat veel kunstenaars groot heeft gemaakt. Erwin Olaf is een geweldige fotograaf, maakt kunst met de hoofdletter K, maar ook hij geeft aan onder grote invloed te staan van Edward Hopper. Als ik naar een groot aantal van zijn foto’s kijk, vertoont zijn gebruik van kleur, ruimte, poses en interacties van modellen zeer grote overeenkomsten met de schilderijen van Hopper. Olaf is echter wel de persoon die het doet en op een geniale manier. Wie echter nu na Olaf foto’s maakt die mede zijn geïnspireerd op Hopper, ontkomt er haast niet aan dat zijn werk vergeleken wordt met Olaf omdat hij nu eenmaal grote bekendheid heeft verworven. Wie kopieert, leent of laat zich inspireren door wie?

 

Olaf

Erwin Olaf

Hopper

Edward Hopper

En dat overkomt mij dus ook regelmatig. Hoe vaak krijg ik bij mijn serie ‘Daar’ niet te horen: “Goh, het is net van die andere Nederlandse fotograaf…hoe heet hij ook alweer….Erwin Olaf.” Op zo’n moment komt er in mij ook een beetje een ‘Daan Roosegaarde reactie’ op. Niks Erwin Olaf, toevallig ben ik ook een liefhebber van Edward Hopper en laat ik me inspireren door Gregory Crewdson en eigenlijk niet door Erwin Olaf. Mijn werk is toch echt mijn werk en niet anders. Tegelijkertijd is het natuurlijk zo dat mijn beelden niet de eerste waren die na de grotschilderingen in Lascaux zijn gemaakt.

Laten we ons erbij neerleggen dat innovatie niet uit het niets ontstaat. Daan Roosegaarde kan de credits krijgen. Ook voor het toepassen van het reeds bestaande in een andere context en ook dat iedere kunstenaar zich vrij mag laten inspireren door andere kunstenaars.  Zullen we daar de nadruk op leggen. Zo kunnen we blijven ver-nieuwen en telkens weer positief verrassen. Hoe mooi kan dat zijn.